Telegram własny z Berlina. Korespondenci polskich dzienników w międzywojennych Niemczech, Agnieszka J. Cieślikowa

„Od naszego korespondenta”, „korespondencja własna” – takie nagłówki sugerowały czytelnikom gazety ekskluzywny materiał, informację adresowaną niejako wprost do nich. Wielkie polskie dzienniki lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku reklamowały się, zapewniając, że mają własnych korespondentów we wszystkich ważniejszych stolicach Europy, a nawet świata. Ale i gazety wychodzące w mniejszych miastach drukowały korespondencje zagraniczne. Jak było naprawdę? Skąd w polskiej prasie codziennej brały się materiały zagraniczne? Kim byli korespondenci, z zagranicznej stolicy dostarczający wiadomości i komentarze? Zbadanie szczegółów wobec braku archiwów redakcyjnych nie jest sprawą prostą. Korespondenci polskich dzienników z między wojennego Berlina i ich praca zostały szczegółowo przedstawione w tej książce na podstawie ogromnej kwerendy praso wej, dokumentów i wspomnień.

Spis treści

Wstęp. Kim jest korespondent? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .     7

Zakres tematu   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .     8

Stan badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   16

Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   22

Identyfikacja korespondentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   30

Korespondent w kulturze popularnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   31

Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   32

ROZDZIAŁ 1. „…może najważniejszą dziś częścią dziennikarstwa są

korespondencye zagraniczne” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   34

Emigranci polityczni i literaci w podróży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   35

Telegramy agencyjne, telegramy własne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   42

Skróty, inicjały i anonimowy korespondent . . . . . . . . . . . . . . . . . .   51

Służba informacyjna prasy polskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   58

Agencje krajowe, wiadomości zagraniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   63

Korespondenci we wszystkich stolicach świata   . . . . . . . . . . . . . . . .   69

Kable, radia i tickery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   75

Własna fantazja, własne nożyce, cudze wiadomości   . . . . . . . . . . . . .   84

ROZDZIAŁ 2. „Dla wielu pism Berlin jest centralą informacyjną z całej

Europy środkowej i wschodniej” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   90

Berlin jako węzeł i bramka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   90

Największe centrum prasy światowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   94

Reichspresseamt i Reichspressechef . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   98

Organizacja prasy zagranicznej w Berlinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110

Konferencje, herbatki i Parteitagi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136

Kawiarnia Romańska, Taverne, bar w Adlonie . . . . . . . . . . . . . . . . 155

Przywileje i kontrola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15

ROZDZIAŁ 3. „Przeważna większość dziennikarzy polskich w Berlinie

stara się w pierwszym rzędzie dostosować do tonu, panującego

wśród ich dzienników…” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171

Pierwsi polscy korespondenci z Berlina po Wielkiej Wojnie . . . . . . . . . . 173

Organizacja berlińskich biur polskich agencji prasowych . . . . . . . . . . . . 184

Związki z prasą polską w Niemczech . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194

Więcej korespondentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200

Syndykat Dziennikarzy Polskich w Berlinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216

Polsko-niemieckie stosunki prasowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228

Machtergreifung: zmiana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253

Reporterzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268

Wyjazdy i przyjazdy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271

Porozumienie na kilka lat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288

Dziennikarze i dyplomaci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308

Warsztat pracy i miejsce do życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318

Poza Berlinem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329

Spektakl olimpijski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336

Represje, przeniesienia, wydalenia   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344

Ostatnie tygodnie, ostatni korespondenci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351

Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362

Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383

Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386

Spis ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401

Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403